Ciągle pada i może miasto wygląda jak w bajce, ale przedzieranie się o świcie przez zaspy jest średnio przyjemne. Jakoś zapomniano o moim bloku i nikt nie zadaje sobie trudu by odśnieżyć chodnik. Nie chcę marudzić, ale niech już przyjdzie ta cholerna wiosna, bo czuję się jak bohaterka „Miasta ślepców”. Zapadłam na białą ślepotę i tylko sygnalizacja świetlna nie pozwala mi się zgubić w drodze do pracy. Saramago nawet tego pozbawił swoje postaci. Dał im za to widzącą przewodniczkę. Jedyna, która nie traci wzroku, kiedy całe miasto i cały kraj pogrążają się w chaosie na skutek epidemii ślepoty. Nie ważne jak bardzo absurdalnie to brzmi, książkę warto przeczytać. Nieprawdopodobna historia obnaża prawdę o ludziach, o tym jak są słabi i bezbronni. Wystarczy, że zostanie naruszony chociaż jeden element świata oswajanego przez kolejne pokolenia, a człowiek gubi się i zostaje pozbawiony człowieczeństwa. Wszystko co robimy przez wieki, ma na celu podporządkowanie rzeczywistości naszym potrzebom i wyobrażeniom. Ulegamy złudzeniu, że jest to możliwe, że panujemy nad życiem i nad tym co nas otacza. Kiedy jednak pojawia się pierwiastek irracjonalności wszystko sypie się jak domek z kart, by po chwili powstać z gruzów. Krzywy, nietrwały, ale ponownie dający nam złudzenie, że wszystko wraca do normy.

Kiedy pewnego dnia ludzie zaczęli ślepnąć, pierwszą decyzją jaką podejmuje rząd jest ich odizolowanie. Chorzy, jeszcze nieliczni, zostają przetransportowani do starego, opuszczonego szpitala. Budynek jest otoczony przez wojsko, a oni w środku skazani tylko na siebie. Ich sytuacja pogarsza się z każdą chwilą. Brakuje jedzenia, czystej wody, przestają obowiązywać jakiekolwiek zasady. Rozpoczyna się walka o przetrwanie, a za murami szpitala ślepota zatacza coraz szersze kręgi. Jedyną osobą która nie traci wzroku, jest żona lekarza. Jak jakaś święta, cierpliwa i wyrozumiała zaczyna opiekować się grupa przypadkowych osób. Wśród nich są: dziewczyna w ciemnych okularach, pierwszy ślepiec, żona pierwszego ślepca- tak nazywa ich narrator. Jakby imiona w obliczu tej dziwnej choroby przestały mieć znaczenie, a ludzie zostali odarci z osobowości. Żona lekarza cierpi patrząc na to co się dzieje wokół niej, na okrucieństwo i upokorzenia, ale podejmuje się opieki nad grupką obcych ludzi. Jednocześnie jest zaprzeczeniem świętości, bo przekracza granice i zabija. Zdaje sobie sprawę z wagi swojego czynu i nie może się z tym pogodzić. Na lekcji polskiego, pewnie powiedziano by, że jest postacią tragiczną.

„Bez przyszłości teraźniejszość staje się bez znaczenia, to tak, jakby jej nie było, Może ludzie nauczą się żyć bez oczu, ale prawdopodobnie przestaną być ludźmi, myślę, że nikt z nas nie może nazwać się człowiekiem w takim znaczeniu, jakiego używaliśmy dawniej, ja na przykład zabiłam człowieka”

Jej poczynania spotykają się ze zrozumieniem, ale ona sobie nie radzi z tym ciężarem. Żałuje, że nie jest jak inni, to, że widzi traktuje jak brzemię, mimo tego, że jej ślepe towarzyszki mówią:

„Zabiłaś, żeby nas pomścić, kobiety może pomścić tylko inna kobieta, powiedziała dziewczyna w ciemnych okularach, Usprawiedliwiona zemsta jest rzeczą ludzką, gdyby ofiara nie mogła bronić się przed katem, nie byłoby na tym świecie sprawiedliwości, Ani ludzkości, dodała żona pierwszego ślepca”

Obok niej są ludzie, którzy zatracili swoje człowieczeństwo, miotają się walcząc o przetrwanie. Zapominają o wartościach. Pogrążeni we wszechobecnej bieli, starają się zorganizować. Grupa pod przewodnictwem widzącej żony lekarza radzi sobie lepiej, dzięki jej pomocy. Tylko częściowo zdają sobie sprawę z tego co dzieje się wokół nich. Nie widzą psów rozszarpujących zwłok, stert martwych ludzi zalęgających na ulicach. Żona lekarza zatrzymuje te informacje dla siebie, ale z każdą chwilą gromadzi się w sobie coraz więcej goryczy i smutku. Kiedy spotykają pisarza, ślepego jak wszyscy, który nadal stara się pisać, mówi do niego:

„Pan jest pisarzem i jak przed chwilą pan powiedział, zna się na słowach, więc na pewno pan wie, że przymiotniki są bezużyteczne, zauważyła spokojnie żona lekarza, Gdy na przykład ktoś zabije człowieka, wystarczy powiedzieć to zwyczajnie, zabił człowieka, gdyż czyn ten sam w sobie jest przerażający i nie potrzebuje przymiotników, Czy to znaczy, że mamy za dużo słów, To znaczy, że mamy za mało uczuć, A może przestaliśmy je nazywać, I dlatego je tracimy”

Niesamowita książka. Nie mogłam się od niej oderwać…

Jak Ci się podoba ten obraz?

Bo mi wcale, chociaż przykuwa wzrok, tym bardziej jeśli słyszało się o nim to i owo. Polecam ten tekst. Ostatnio przeglądając zasoby Internetu w poszukiwaniu niesamowitości mogących stać kanwą opowiadania, natrafiłam właśnie na „Hands Resist Him”. Obraz skojarzył mi się z książką „Betonowy ogród” I. McEwana. Niby nic się nie dzieje, nie ma krwi, okrucieństwa, a jednak jest i w obrazie i w książce coś, od czego przechodzą dreszcze.

McEwan opowiada o rodzeństwie, które traci matkę. Żyją odseparowani od świata, gdzieś na osiedlu przeznaczonym pod rozbiórkę. Pod przykrywka pozornego spokoju, kryje się sekret o mdlącym zapachu rozkładających się zwłok. Pozostawieni sami sobie, postanawiają nie zgłaszać nigdzie tego że ich mama umiera. Jej ciało zostaje pochowane w piwnicy, w wielkim kufrze i zalane betonem. To tyle jeśli chodzi o fabułę. Resztę niech dopowie autor. Warto sięgnąc po "Betonowy ogród".

Jak łatwo się pomylić. Po pierwsze, paskudna okładka. Po drugie, nie przepadam za dziećmi, a oglądając książkę kątem oka zauważyłam taki tekst: „W dziewięcioletnim umyśle Jacoba…”. Sama nie wiem, jak to się stało, że jednak wypożyczyłam ten tytuł. No i nie pożałowałam. Spędziłam dwa wieczory w towarzystwie intrygującego Jacoba Jankowskiego. Pensjonariusza domu spokojnej starości, a w przeszłości pracownika cyrku NAJBARDZIEJ OSOBLIWE WIDOWISKO NA ZIEMI BRACI BENZINICH. Książka jest tak wciągająca, że zapomniałam o okładce, a dziecko o którym była mowa wcześniej, okazało się być dziewięćdziesięcioletnim staruszkiem, wspominającym swoje życie.

Obiecujący student ostatniego roku weterynarii, wskutek niespodziewanej śmierci rodziców, zostaje pozbawiony rodziny i środków do życia. Jego rodzinny dom zostaje przejęty przez bank, a Jacob pozostawiony sam sobie. Nie zastanawiając się wiele, wsiada do pierwszego lepszego pociągu- jak się wkrótce okazuje, jest to pociąg należący do cyrku. W ten sposób rozpoczyna się największa przygoda jego życia.

To w wielkim skrócie. Sama historia nie jest zbyt skomplikowana. Toksyczny związek trójki ludzi i zakazana miłość, a w tle życie cyrku, barwne i niezwykle ciężkie. Cyrk jest domem, dla dziwaków, wyrzutków, outsiderów. Każdy z nich ma ciekawą historię do opowiedzenia, nierzadko tragiczną. Ich codzienność, to nie tylko występy, ale głód, niepewna przyszłość i ciężka praca. W tym świecie obowiązuje ścisła hierarchia. Najniżej stoją robotnicy, tzw. kajdaniarze, do których obowiązków należy rozkładanie obozowiska, sprzątanie, czyszczenie klatek. W większości są zniszczeni, samotni, źle opłacani i zdani na łaskę Wuja Ala, właściciela cyrku. Wyżej stoją artyści, np. Marlena, prześliczna tancerka, w której kocha się Jacob, albo Walter, karzeł występujący z psem, Królewną. Cyrk, nawet kolejowy nie mógłby istnieć bez zwierząt, tak więc mamy konie, z którymi występuje Marlena, lwy i niezwykłą słonicę Rosie. Ulubienica Jacoba stanie się początkiem końca Najbardziej Osobliwego Widowiska…

Podczas lektury czasami zastanawiałam się, co jest prawdą, a co wyrazem nieskrępowanej wyobraźni Autorki (np. pomysł z wyrzucaniem z pędzącego pociągu zbędnych robotników był na tyle przerażający, że zastanawiam się nad tym do tej pory), która na końcu książki wyjaśnia:

„Historia amerykańskich cyrków jest tak bogata, że wiele najbardziej szokujących szczegółów zaczerpnęłam ze sfery faktu, bądź anegdoty (…). Mam na myśli wystawianie na pokaz hipopotama zakonserwowanego w formalinie. Ważącą czterysta funtów martwą „mocną damę”, którą obwożono po mieście w klatce dla słonia. Słonia, który systematycznie wyciągał kołek i kradł lemoniadę. Innego słonia, który uciekał i wyrywał warzywa z przydomowych grządek. Lwa i pomywaczkę tkwiących razem pod zlewem. Naczelnego dyrektora cyrku, którego zamordowano, a ciało zawinięto w szapito. I tak dalej.”

Podobny motyw, z zakonserwowanymi, ale martwymi, zdeformowanymi dziećmi był w „Jarmarku odmieńców”, innej świetnej książce o zbliżonej tematyce. Obie są na swój sposób wyjątkowe, Ale w „Wodzie dla słoni” jest coś jeszcze…

Wspomnienia Jacoba przeplatają się z jego codziennością, kiedy ma dziewięćdziesiąt, albo dziewięćdziesiąt trzy lata (nie jest tego pewien). Dzięki tym fragmentom możemy poznać myśli starego człowieka, który nie chce zgodzić się na to, by inni traktowali go jak ciężar. Pragnie móc o sobie decydować i korzystać z życia do końca. Być może warto przeczytać tę książkę przy okazji akcji, jaką obecnie przeprowadza Gazeta Wyborcza: Polska nie jest dla starych ludzi.

A na koniec zachęcam do odwiedzenia strony czeskiego artysty Jana Saudka, bo Jego zdjęcia mają w sobie coś z cyrkowo -kabaretowo -bohemiarskiego klimatu. I za to go lubię.

Mimo że grudzień, za oknem wiosna. W witrynach sklepowych świąteczne dekoracje, a za oknem zielone trawniki. Tylko ten dzień taki krótki i energii mniej. Za to do czytania, jakoś chęci nie brakuje. Ostatnio spędziłam troszkę czasu w przemiłym towarzystwie Fabienne Verdier. Ta niezwykła artystka wyprowadziła się z Francji, aby spędzić 10 lat w Chinach Ludowych, ucząc się kaligrafii. Po powrocie do swojego kraju spisała wspomnienia i tak powstała książka „Pasażerka ciszy”. Książka wyjątkowa. Doświadczenia autorki zaowocowały wnikliwym obrazem Chin. Historia, filozofia i sztuka, a także przemiana autorki są treścią tej książki. Verdier nieraz ryzykując życie, w ciężkich warunkach, pokonuje przepaść kulturową i niestrudzenie dąży do bycie kaligrafem, „koczownikiem i pasażerem ciszy, linoskoczkiem”, który „lubi intuicyjną włóczęgę po bezkresnych obszarach”. Książka jest pięknie napisana, w sposób jasny i przejrzysty, pozwala zrozumieć sztukę, ale i mentalność Chińczyków, ludzi ciężko doświadczonych przez historię, ale i posiadających mądrość pomagającą im przetrwać najgorsze.

To co bije z tej książki, to spokój. Dramatyczne doświadczenia są, jak gdyby jedynie zasygnalizowane, Verdier nie stara się szokować, ani użalać nad sobą, skupia się na przekazaniu tego czego się nauczyła, przez te wszystkie lata. Aby lepiej zrozumieć kulturę, rezygnuje z wszelkich przywilejów i studiuje w Syczuanie, w takich samych warunkach jak inni studenci, dzięki czemu, może się do nich zbliżyć. Poznając tajniki malarstwa, odkrywając Chiny, kontemplując spełnia swoje marzenia, mimo najgorszych przeciwności.

Piękna, mądra książka. Na koniec cytat, który możemy odnieść do swojego życia, także tu w Polsce.

„Bądź szlachetna, nie gódź się na ustępstwa, wycisz emocje, a sukces sam przyjdzie i nie będziesz tego żałować”.

Polecam.

Uśmiechnęłam się na wiadomość, że jedną z moich ulubionych książek przełożono na j. włoski. Niech i Włosi zajrzą do Zawrocia. Jeśli chciałam komuś polecić tę książkę, to mówiłam, że jej strony pachną latem. Jedna z nielicznych polskich książek, która naprawdę mnie ujęła.

A tak wygląda okładka włoskiego wydania:

A tu polskie wersje, było ich już kilka:

Kto jeszcze nie czytał, a cierpi na deficyt słońca, powinien sięgnąć po nią jak najprędzej.

Jak to jest, że jesień niby taka długa, a październik uciekł niewiadomo kiedy? Dla mnie, osławione „długie, jesienne wieczory” są stanowczo za krótkie. Zamiast zapaść w sen zimowy, biegam ze spotkania na spotkanie, a w przerwach- czytam. Zapomniało mi się jakoś o filmach i dobrze. Ostatnio wolę spędzić szalony wieczór w towarzystwie cudownych pań (pozdrowienia dla Passata i dla wiosennie Zielonej), niż gapić się w ekran. Wczoraj także bawiłam się w przemiłym towarzystwie, wcinając słodkości i łudząc się, że od tego przybędzie mi kilka kg. Nic z tego, dzisiaj rano biegłam do pracy i zarobione wczoraj, zgubiłam.

No ale dzięki, temu ogólnemu zaganianiu, za kilka dni odwiedzimy cmentarze, a zaraz potem pognamy po świąteczne zakupy i ani się obejrzymy znowu przyjdzie wiosna radosna, wraz z kwitnącym kwieciem, zazielenionymi trawnikami i ciepłymi burzami. Przesadziłam? Wszystko przez to, że ten czas leci jak szalony.

Nic dziwnego, kiedy się ma tak fajnych znajomych, albo takie książki, jak np. „Szkarłatny płatek i biały”. Książka niesamowita i wciągająca od pierwszego zdania. Czułam się tak, jakby narrator wyciągnął do mnie rękę i poprowadził w samo centrum wydarzeń. Pozwolił na bezkarne podglądanie bohaterów w chwilach jak najbardziej intymnych. Londyn epoki wiktoriańskiej jawi się w tej powieści jako labirynt pełen zakazanych rozrywek, w którym młody, szanowany przedsiębiorca, lubiący nowoczesność i produkujący środki pielęgnacyjne dla pań, przechadza się ciasnymi, brudnymi, śmierdzącymi uliczkami, tylko po to, by zaznać cielesnej rozkoszy w ramionach prostytutki Sugar. Dziewczyna jest jego napędem, pozwala mu otrząsnąć się z mrzonek o karierze pisarskiej i zamienić się w przedsiębiorcę z prawdziwego zdarzenia. On zaś wyrywa ją z podrzędnego domu publicznego, prowadzonego przez jej matkę i obdarza względami, by mieć tylko dla siebie, a następnie powierzyć jej wychowanie swojej córki- Sophie. Sugar dzięki swoim umiejętnościom, z prostytutki staje się guwernantką. Targana licznymi wyrzutami sumienia i wątpliwościami, po części nienawidzi William, który choć umożliwił jej oderwanie się od dotychczasowego życia, to jednak uzależnia ją od siebie. Początkowo wynajmuje dla niej ogromny dom i traktuje Sugar jak drogą zabawkę, z czasem jednak zaczyna korzystać z jej wrodzonej smykałki do interesów, radzi się we wszelkich problemach, także rodzinnych. Sugar traktuje tę znajomość jako szansę od losu i wykorzystuje ją.

Wszystkich bohaterów łączą skomplikowane relacje. Mimo że los ciężko doświadczył Sugar staje się ona bardziej świadoma tego czego chce i konsekwentnie do tego dąży. Zupełnie inaczej jest z żoną Williama, Agnes. Wieczna dziewczynka, nie umiejąca przyjąć do wiadomości, tego że jest już kobietą i matką. Mamy tutaj jak gdyby dwie strony medalu. Jedna to Sugar, która wie dużo o życiu, o byciu kobietą, ale wiedzę zdobyła zbyt szybko i w sposób najgorszy z możliwych. Druga strona to Agnes, żyjąca urojeniami o świętości, zagubiona gdzieś między piekłem a niebem, unikająca jedzenia i właściwie wszystkiego co jest związane z ludzką stroną egzystencji (tytułowe „płatki”?). Całe dnie spędza na szyciu sukien i przygotowywaniu się do „sezonu”. Nie wiem, która z nich była bardziej poszkodowana przez czas w jakim przyszło im żyć, ale mimo całej irytacji jaką we mnie budziła Agnes, to częściej właśnie jej było mi żal.

To co łączy tę trójkę bohaterów, to pisanie. Każdy z nich coś tworzy, lub marzy o byciu pisarzem. William musi zrezygnować z tego pragnienia, na rzecz kochanki, spełnienia życzenia ojca i chorej żony. Agnes pisze miałkie pamiętniki, będące smutnym obrazem jej infantylnego świata. Sugar zaś, tworzy krwawą powieść, w której dokonuje zemsty na mężczyznach i rekompensuje sobie w ten sposób wszystkie doznane krzywdy. Gdzieś w tle powieści pojawiają się też przyjaciele Williama, którzy w odróżnieniu od niego, spędzają czas na pisaniu i wiecznych zabawach.

Wszyscy bohaterowie są nieszczęśliwi, zmęczeni, ograniczeni przez konwenanse, a ich wysiłki mające zbliżyć ich do spełnienia swoich pragnień, w większości przypadków kończą się fiaskiem.

Faber stworzył niezwykły świat i pozwolił nam na bycie niemymi świadkami życia mieszkańców dziewiętnastowiecznego Londynu. Nie uciekał od najbardziej brutalnych wydarzeń. Spokojnie i dokładnie opisał kontakty Sugar z klientami, poronienie, choroby, śmierć. Między wierszami unosi się zapach nieczystości, wilgoci, zepsucia, ale i… mydła firmy Rakham.

Ksiązka godna polecenia, stawiam ją na półce obok „Złodziejki” .

Kilka lat temu po raz pierwszy obejrzałam film pt. „Księga Diny” i zrobił na mnie ogromne wrażenie. Niesamowite zdjęcia, przejmująca historia i niezwykła bohaterka, której nieodłącznymi towarzyszami są duchy, a wszystko to, na tle surowej i dostojnej, skandynawskiej przyrody. Niedawno zakupiłam film i na nowo mnie zachwycił, sięgnęłam więc po książkę. Jak się okazało miałam ogromne szczęście, wypożyczając ją z biblioteki. Schody zaczęły się gdy stwierdziłam że chcę mieć tę powieść na własność, po to by móc nieprzerwanie, na nowo czytać „Księgę Diny” i by móc podkreślać co chwilę inne fragmenty. Niestety. Jedyne wydanie w Polsce pojawiło się w 1999 roku, dzięki Warszawskiemu Wydawnictwu Literackiemu Muza S.A. Co mi pozostało, zajrzałam na allegro, a tam jedna, jedyna aukcja zakończona niebagatelną sumą 265 zł.

Chyba przyjdzie mi poczekać na spełnienie tego marzenia. A jest na co czekać.

Książka jest niesamowita, tak jak niesamowita jest jej główna bohaterka, Dina Grønelv. Kobieta silna i bezkompromisowa, lawirująca na krawędzi szaleństwa, momentami przypominająca czarownicę.

„Jam jest Dina, która widzi, jak sanie unoszące człowieka toczą się w dół po stromym zboczu.” Tym zdaniem rozpoczyna się książka. Dina jest tą która potrafi spojrzeć śmierci w oczy. Nie ucieka od ciemnej strony życia, wręcz przeciwnie, stawia czoło najgorszym przeciwnościom, za nic mając konwenanse i swoim postępowaniem zawstydzając niejednego mężczyznę. Dzika i nieokiełzana postępuje tylko i wyłącznie wg własnych reguł. Zawsze „robi to co musi”. Jej historia nie jest zbyt optymistyczna. Nie ma w niej czasu na użalanie się. Dina uwodzi ludzi. Fatum które nad nią ciąży, sprawia że ludzie mimo, że mają powody by nienawidzić, ulegają jej. Zawsze robią to, czego od nich oczekuje. Dina jest tą która staje po stronie słabszych, przygarnia sieroty i wykluczonych, dla niej wszyscy są równi. Być może dzięki temu przekonaniu tak łatwo znajduje wspólny język z tajemniczym Leo Żukowskim, rewolucjonistą rosyjskim.

„Trzeba robić, co się chce, zanim ogarną człowieka wątpliwości”, taką zasadę wyznaje Dina i nie waha się wyruszyć w poszukiwaniu człowieka który ją zafascynował, chociaż jest to jak szukanie igły w stogu siana. Nic jej nie powstrzymuje, gdy w coś wierzy. Dla niej nie ma granic ani barier. Jeśli zajdzie taka potrzeba sama zaszlachtuje rannego konia, nie zawaha się także skrócić cierpienia swojego męża.

Dina jest główną postacią, ale wokół niej skupiają się liczne wątki nie mniej interesujących ludzi, którzy są w jakiś sposób związani z Panią na Reinsnes. Losy Diny są nierozerwalnie złączone z losami Tomasza, z którym Dina często poluje, z Oline która niepodzielnie rządzi w kuchni, ze Stine, która opiekuje się synem Diny, z Matką Karen, z Jakubem który nawet po śmierci przychodzi do swojej żony i z wieloma innymi, którzy ją podziwiają lub nienawidzą, ale nie pozostają obojętni na jej wpływ.

Piękna książka, mroczna i chłodna. Nie ma w niej miejsca na złudzenia. I na koniec jeszcze słowa Oline, które utkwiły mi w pamięci:

„-I na co komu marzenia? (…) Krótko trwają i źle się to kończy albo wleczesz je za sobą przez całe życie.”